RESTAURATION
NEW BUILDING
URBAN
RESEARCH
CHRONOLOGICAL LIST
VISION
NETWORK
PUBLICATIONS AND ARTICLES
LECTURES AND GUEST LECTURES
TEAM
VACANCIES

CC De Grote Post genomineerd voor Vlaamse Monumentenprijs 2013

Bondige omschrijving van de erfgoedwaarde

De Grote Post van Oostende, gebouwd 1947-1953, wordt nu algemeen aanzien als één van de belangrijkste architecturale creaties in de Belgische architectuur, na 1945. Het is een icoon van het modernisme, gebouwd naar de plannen van arch. Gaston Eysselinck (Gent, 1907-1953), één van de meest prominente modernistische architecten en meubelontwerpers. Nog geen 30 jaar oud, ingevolge KB van 22/09/1981, werd het gebouw daarom beschermd als monument, voor zijn architecturale en historische waarde.
De Grote Post is ook belangrijk voor het inzicht in de veranderingen in de architectuur, en haar relatie tot haar stedelijke context. De lange en hevige polemiek omtrent de estetiek van het gebouw en zijn plaats in de stedelijke context, voorafgaand aan de bouw en met nog enige nasleep in de publieke opinie, herhaalt zich ook vandaag nog, telkens opnieuw, in het debat over de plaats van de hedendaagse architectuur in historische omgevingen. De geschiedenis van de Grote Post is erfgoed.
De Grote Post is niet alleen representatief voor zijn tijd, en universeel in de manier waarop architectuur evolueert, maar ook uniek in zijn uitwerking. Minder zichtbaar dan de expressie van het gebouw, en pas volledig duidelijk geworden dank zij de studie en de restauratie, is de uitzonderlijke kwaliteit van de gebruikte technieken en materialen, in combinatie met het loslaten van de bouwtraditie. Dat is wat Gaston Eysselinck in de Grote Post heeft gedaan: met een grondige kennis van de bouwfysica, de traditie loslaten en specifieke oplossingen bedenken. Materiaal, techniek, uitrusting en design zijn bijzonder intiem met mekaar verbonden. 
Niet alleen de intrinsieke waarde van het gebouw is van monumentale allure, ook de ligging is monumentaal, en bepaalt de uiteindelijke erfgoedwaarde. Het impact van het gebouw op de omgeving is uitzonderlijke groot. De Grote Post ligt aan de verbinding tussen 2 belangrijke dynamiserende stedelijke assen: de oude Witte Nonnenstraat, en de latere en grotere Serruyslaan. Aan de overzijde van deze kruising ligt het centrale Leopoldpark, waardoor het gebouw zeer zichtbaar is vanuit de publieke ruimte en beeldbepalend is voor de stad Oostende. Deze setting is ontstaan dank zij het Algemeen Plan van Aanleg, opgemaakt door J.J.Eggericx en A.Devos. Samen met het Leopoldpark, het Stadhuis en het Kursaal, geeft de Grote Post gestalte aan de belangrijkste naoorlogse stedenbouwkundige ingreep in Oostende. Zijn strategische, monumentale ligging past perfect met de nieuwe publieke, culturele functie.


Ontvankelijkheidsverklaring

Eysselinck ontwierp een representatief functioneel gebouw dat na het verdwijnen van de post- en telefoniefunctie al jaren lang zo goed als leegstaat. Het voorliggend restauratiedossier is tevens de reconversie van het postgebouw tot een cultuur- en kunstencentrum voor de stad Oostende. Het exterieur en interieur wordt volgens de regels der kunst in zijn gedetailleerde functionaliteit gerestaureerd terwijl het hart van het voormalig postgebouw de sorteerhal plaatsmaakt voor, een theaterzaal van 420 personen. De eerste uitbreiding van het postgebouw 1969-1971 naar ontwerp van architect Deschutter en ingenieur Van der Vloedt wordt eveneens grotendeels afgebroken (met uitzondering van de kwalitatieve straatgevels) waardoor de theaterzalen in het beschermd monument kunnen ingepast worden en samen met de nieuwe ontsluiting’tubes’ het dynamische nieuwe hart zullen vormen van het beschermd monument als cultuur- en kunstencentrum. 



Concept van het project

Het programma van project is een herbestemming van het voormalige Postgebouw, waarbij de publieke toegenkelijkheid van het gebouw aanzienlijk moest toenemen. Doorgaans heeft dit een vrij destructief effect op één van de meest essentiële architecturale kenmerken van een gebouw, namelijk de ingangen, trappen, gangen, onthaal, kortom de bereikbaarheidsstructuur, en dus de oorspronkelijke leesbaarheid.
Door een efficiënte parrallelcirculatie aan te leggen die de belangrijke knooppunten oppikt van de oorspronkelijke bereikbaarheidsstructuur, kon deze laatste integraal worden bewaard, samen met het oorspronkelijke heldere architecturale verhaal van het gebouw. Deze nieuwe parrallelcirculatie zijn zacht hellende “circulatieslurven” of “tubes” die de verschillende niveau’s verbinden, en zich in de ruimte bevinden van de voormalige binnenkoer die in het project amphiteater is geworden.
De toevoeging van circulatieelementen tussen de belangrijkste zwaartepunten van de oorspronkelijke circulatie heeft tot gevolg dat de interactie tussen delen van het gebouw wordt verbeterd en gediversifieerd, en dat de verschillende graden van intimiteit, privileges en toegankelijkheid, alsook complexe programmaties mogelijk worden in de  nieuwe bestemming als cultuurfabriek. Een ander gevolg van het verrijken van circulatie is de flexibiliteit in gebruik en bestemming, hetgeen voor een monument een robustere toekomst garandeert.
Vanaf daar is bij wijze van spreken het conserveren en restaureren een gemakkelijke klus; het volstond om voldoende onderzoek te doen om de oorspronkelijke expressie te kennen. Het gevolg ervan kan worden samengevat als het herontdekken van de oorspronkelijke grote sculpturale kwaliteit van de ruimten. De zachte overgangen in de oorspronkelijke kleuren maken essentiële kenmerken van het monument terug leesbaar, namelijk licht, transparantie en ruimte. Vanwege het rafinement van het oorspronkelijke materiaal en kleurgebruik, is voor de hedendaagse in- en aanvulling geopteerd voor meegaande design eerder dan voor contrasterend design.
Minder zichtbaar dan de expressie van het gebouw, maar minstens even belangrijk op conceptueel vlak, is de keuze om de uitzonderlijke technieken en materialen te bewaren, en in werking te stellen. Vanwege die kwaliteit is dat in principe eenvoudig, tenzij het oorspronkelijke concept de bouwtraditie loslaat, ze herdenkt en ver doorgedreven specifieke design toepast. Dat is wat Gaston Eysselinck in de Grote Post heeft gedaan: met een grondige kennis van de bouwfysica, de traditie loslaten en specifieke oplossingen bedenken. Materiaal, techniek, uitrusting en design zijn intiem met mekaar verbonden. 


Concrete realisatie van het project.

Het project werd in zeer korte termijn gerealiseerd in verschillende gelijktijdig uitgevoerde loten, gecoordineerd door een coordinatieaanneming. Dat is een zeer complexe situatie, potentieel gevaarlijk voor waardevol patrimonium, aangezien aannemers met en zonder erkenning op vlak van restauratie samen en tegelijk moeten werken. Om dit nog in goede banen te leiden werd het concept van “veilige berging”(logistiek centrum en stockage van patrimoniaal materiaal, alleen toegankelijk voor de restauratieaannemer) voorzien in het bestek, samen met de benoeming van alle elementen dmv unieke ID’s, gecombineerd met een planning van demontages, restauratie en terugplaatsen. Het voordeel hiervan is werken met verschillende snelheden en gevoeligheiden (restauratie en niet-restauratie) zoveel mogelijk te kunnen scheiden.


In de kijker.

Goed beheer van onroerend erfgoed
Grondig onderzoek is de restauratie voorafgegaan. De evolutie van het gebouw werd gedetailleerd in kaart gebracht, en op die basis werden de oorspronkelijke configuraties van de ruimten hersteld. Alle materialen en technische uitrustingen werden gedetailleerd beschreven, gelokaliseerd en benoemd, en vervolgens gerestaureerd en gerestitueerd waar nodig en mogelijk. Niet restitueerbare uitrustingen werden aangevuld met goed aansluitende hedendaagse elementen, zodat het globale oorspronkelijke aspect werd bewaard. Bij de keuze van de restauratietechniek en de afwerkingen werd onderhoudbaarheid als belangrijk criterium gebruikt: hoe zullen de materialen en het gebouw verouderen, en hoe kan men daarmee omgaan in de toekomst?

Een evenwichtig en multifunctioneel gebruik, en brede ontsluiting van het erfgoed. 
Het project beschikt over een grote verscheidenheid van lokalen en zalen, qua grootte en uitrusting. Het gebouw ligt centraal in de stad en is laagdrempelig. Daardoor combineert het activiteiten die zich richten op de globale, provinciale en regionale schaal, met lokale activiteiten die buurt-, passage- en toerismegericht zijn. De ontmoeting van de verschillende schaalniveau’s is de sleutel tot duurzame territoriale ontwikkeling. Door de herbestemming is een veel groter deel van het gebouw toegankelijk en zichtbaar. Op een natuurlijke dagelijkse manier kan het publiek deze uitzonderlijke architecturale creatie beleven.

De hedendaagse omgang met het onroerend ergoed
Het gebouw wordt herbestemd als “cultuurfabriek”. Ter plaatse van de niet geklasseerde bouwfaze 2 wordt de meeste nieuwe infrastructuur gelocaliseerd en zijn de meest geavanceerde teatertechnieken voorzien, die moeten toelaten alle mogelijke hedendaagse producties te programmeren. 

Interactie van het onroerend erfgoed met andere beleidsdomeinen
De herbestemming als cultuurcentrum verenigt historisch erfgoed met hedendaagse cultuur. De centrale ligging in een toeristische stad, goed bereikbaar met openbaar vervoer is gunstig voor duurzame mobiliteit en ruimtelijke planning.


Toekomstige beheersvisie

Het project heeft onmiddelijk de volledige ontsluiting van het gebouw voorzien, met uitzondering van een klein volume dat idealiter nog door belgacom zou moeten afgestaan worden om meer mogelijkheden te bieden aan de scène.
Een andere wenselijke optimalisatie is de relatie van de Grote Post met het Leopoldpark. Het “PTT-plein” is een deel van het globale denken over het project, en omvat het herstellen van de ruimtelijke open relatie tussen park en gebouw, door een open publieke ruimte ter plaatse van het noordelijke deel van de huidige parking. De frontale benadering en zichtbaarheid van, het gebouw is een belangrijke meerwaarde, en zal de attractie ervan vergroten.
De voorafgaandelijke diagnose en restauratiewerken hebben nog eens duidelijk gemaakt dat fout onderhoud, en fout reageren op problemen de eenvoud van het onderhoud en de conservering niet ten goede komt. In de Grote Post zijn traditionele afwerkingstechnieken aanwezig, en zijn atypische technieken aanwezig. Het onderhoud van traditionele afwerkingen en materialen, behoort vaak niet meer tot het dagelijkse gebruik, en vergissingen in omgaan met atypische technieken zijn zonder handleiding legio.

MORE